شرایط آشنایی با قرآن
منو

یکشنبه, 30 مهر 1396 - Sun 10 22 2017

A+ A A-

شرایط آشنایی با قرآن

  • نوشته شده توسط مدير سايت
  • دسته: در پرتو قرآن
  • بازدید: 1505

 

شرایط آشنایی با قرآن
قرآن مجيد، تنها نسخه شفابخش جان‏هاى دردمند بشر امروز و حلقه اتصال آسمان و زمين و بنده خاكى با حضرت حق است كه جاودانه‏ترين سند وحيانى در طول تاريخ وحى و پيامبرى به شمار مى‏رود و انسان را از گمراهى، تباهى، غفلت، خرافات و جهالت، نجات داده، به سرچشمه‏هاى زلال حيات طيبه، آرامش و حقيقت، رهنمون مى‏سازد. يكى از بزرگ‏ترين بدبختى‏هاى انسان معاصر، دورافتادگى از مرز ملكوت و وابستگى به حيات حيوانى و مادى و قطع ارتباط با دستورات نجات‏بخش الهى است. اگر با ديده دقت، انسان سرگردان امروز را به نظاره بنشينيم، به يقين درمى‏يابيم كه وى از سويى مورد هجوم بى‏خردان ناآشنا با مبانى و مفاهيم ملكوتى قرار گرفته كه او را مادى صرف مى‏دانند و از سويى ديگر، مورد تهاجم گروهى است كه آرامش و سكون را از وى ربوده‏اند و او را در بحرانى از سرگشتگى، گمراهى، طغيان و عصيان رها ساخته‏اند؛ به جاى درمان، بر درد او افزوده‏اند و به جاى آرامش، جنگ و نزاع درونى و بيرونى را براى او به ارمغان آورده‏اند.

 

آشنایی با قرآن به مقدماتی نیازمند است که در اینجا به اختصار آنها را ذکر می کنیم.

شرط اول :یکی از شرطهای ضروری شناخت قرآن آشنایی به زبان عربی است. همان گونه که شناخت حافظ و سعدی بدون دانستن زبان فارسی ممکن نیست، آشنایی با قرآن هم که به زبان عربی نگاشته شده بدون دانستن زبان عربی امکان پذیر نیست.

 

شرط دوم :آشنایی با تاریخ اسلام است زیرا قرآن مثل تورات یا انجیل نیست که یکباره توسط پیامبر عرضه شده باشد، بلکه این کتاب در طول 23 سال دوران زندگی پیامبر- از بعثت تا وفات- در خلال جریان پرهیجان تاریخ اسلام نازل شده است و از همین روست که آیات قرآن به اصطلاح شأن نزول دارند. شأن نزول چیزی نیست که معنای آیه را در خود محدود کند بلکه به عکس، دانستن شأن نزول تا حد زیادی در روشن شدن مضمون آیات مؤثر و راهگشاست.

شرط سوم: آشنایی با سخنان پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله است. ایشان به نصّ خود قرآن اولین مفسّر این کتاب است. مفسّر یعنی بیان کننده، و در قرآن آمده است:

... وَ انْزَلْنا الَیک الذِّکرَ لِتُبَینَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ الَیهِمْ

و یا در آیه دیگر می فرماید:

هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الْامِّیینَ رَسولًا مِنْهُمْ یتْلُوا عَلَیهِمْ ایاتِهِ وَ یزَکیهِمْ وَ یعَلِّمُهُمُ الْکتابَ وَ الْحِکمَةَ

طبق نظر قرآن، پیامبر اکرم خود مبین و مفسّر این کتاب است و آنچه از پیامبر رسیده ما را در تفسیر قرآن یاری می دهد. و اما برای ما که شیعه هستیم و به ائمه اطهار معتقدیم و اعتقاد داریم آنچه را که پیامبر از ناحیه خدا داشته به اوصیاء گرامی اش منتقل کرده است، روایات معتبری که از ائمه رسیده نیز همان اعتبار روایات معتبری را دارد که از ناحیه رسول خدا رسیده است و لهذا روایات موثّق ائمه کمک بزرگی است در راه شناخت قرآن.

نکته مهمی که در بررسی قرآن باید به آن توجه داشت این است که در درجه اول می باید قرآن را به کمک خود قرآن شناخت. مقصود این است که آیات قرآن مجموعاً یک ساختمان بهم پیوسته را تشکیل می دهند؛ یعنی اگر یک آیه از آیات قرآن را جدا کنیم و بگوییم تنها همین یک آیه را می خواهیم بفهمیم، شیوه درستی اتخاذ نکرده ایم. البته ممکن است فهم ما از همان یک آیه درست باشد، اما این کاری است از احتیاط بیرون. آیات قرآن برخی مفسر برخی دیگر است و همان طوری که برخی مفسران بزرگ گفته اند، ائمه اطهار این روش تفسیری را تأیید کرده اند.

قرآن در بیان مسائل، شیوه ای مخصوص به خود دارد. در بسیاری موارد اگر یک آیه تنها را از قرآن اخذ کنید بدون آنکه آن را بر آیات مشابه عرضه بدارید، مفهومی پیدا می کند که با مفهوم همان آیه وقتی که در کنار آیات هم مضمون قرار گرفته است بکلی متفاوت است.

به عنوان نمونه ای از شیوه خاص قرآن، می توان از آیات محکم و آیات متشابه نام برد. درباره محکمات و متشابهات یک تصور عوامانه وجود دارد. گروهی می پندارند آیات محکم آنهایی هستند که مطالب در آنها به صورت ساده و صریح طرح شده و به عکس در آیات

متشابه موضوعات به صورت لُغَز و معما و رمز مطرح گردیده است. بر طبق این تعریف، مردم حق دارند تنها در آیات محکمه و صریح تدبر کنند ولی آیات متشابه اساساً قابل شناخت نیستند و نمی توان در مورد آنها اندیشه کرد. قهراً اینجا این سؤال مطرح می شود که اصلًا فلسفه آیات متشابه چیست؟ چرا قرآن آیاتی را که قابل شناخت نیست عرضه کرده است؟ پاسخ مطلب به اجمال این است که نه معنای محکم، صریح و ساده است و نه معنای متشابه، لغز وار و رمزگونه. معما و رمز لفظی است با معنای مبهم و مجمل که با کلماتی بیان می گردد که به طور مستقیم افاده معنی نمی کند.

حالا آیا در قرآن هم آیاتی لغز وار وجود دارد؟ این با نصّ قرآن که می گوید قرآن کتابی روشنگر و قابل فهم برای همه و آیاتش همه نور و هدایت است، منافات دارد. سرّ مطلب این است که برخی مسائل مطروحه در قرآن بخصوص آنجا که سخن از امور غیب و ماوراءالطبیعه است، اساساً با الفاظ قابل بیان نیستند و به قول شیخ شبستری:

معانی هرگز اندر حرف ناید

که بحر بیکران در ظرف ناید

اما از آنجا که زبان بیان قرآن همین زبان بشری است، ناگزیر آن موضوعات لطیف و معنوی با عباراتی بیان شده اند که بشر برای موضوعات مادی به کار می برد. لکن برای جلوگیری از سوء فهم، مسائل در بعضی آیات به گونه ای طرح شده که می باید حتماً به کمک آیات دیگر تفسیر گردد و غیر از این راهی وجود نداشته است. مثلًا قرآن می خواسته از حقیقتی که نام آن رؤیت خدا با قلب است- یعنی اینکه انسان می تواند خدا را با قلب خود شهود کند- نام ببرد. این معنی در قالب این عبارات بیان شده:

وُجوهٌ یوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ. الی رَبِّها ناظِرَةٌدر آن روز چهره هایی خرم وجود دارد که به پروردگار خود نظر می افکنند.

قرآن لفظ «دیدن» را به کار برده و لفظ مناسبتری برای ادای مقصود در اختیار نداشته است اما برای جلوگیری از اشتباه در جای دیگر توضیح می دهد:لاتُدْرِکهُ الْابْصارُ وَ هُوَ یدْرِک الْابْصارَهیچ چشمی او را درک نمی کند ولی او بینندگان را مشاهده می کند.طبعاً خواننده متوجه می شود که علی رغم تشابه لفظی، این امور سنخیتی با هم ندارند و کاملًا از یکدیگر جدا هستند. قرآن برای جلوگیری از مشتبه شدن آن معانی شامخ و عالی با معانی مادی، می گوید متشابهات را به محکمات ارجاع کنید:... انْزَلَ عَلَیک الْکتابَ مِنْهُ ایاتٌ مُحْکماتٌ هُنَّ امُّ الْکتابسوره آل عمران آیه 7 قرآن را بر تو فرود آورد، برخی آیات آن محکمه هستند یعنی دارای آنچنان استحکامی که نمی توان آنها را از معنی خود خارج کرد و معانی دیگری نتیجه گرفت. این آیات، امّ الکتاب یعنی آیات مادرند؛ یعنی درست همان گونه که طفل به مادر رجوع می کند و مادر مرجع فرزند است و یا شهرهای بزرگ (امّ القری) مرجع شهرهای کوچکتر محسوب می شوند، آیات محکم نیز مرجع آیات متشابه به حساب می آیند. آیات متشابه برای فهمیدن و تدبر کردن هستند، اما در آنها باید به کمک آیات محکم تدبر کرد. بدون کمک آیات مادر، آنچه که از آیات متشابه اخذ شود درست و معتبر نخواهد بود. براى انس با قرآن مجيد، بايد نكاتى را توجه داشت تا هميشه در محضر قرآن مجيد حضورداشته باشند .

1. در حال تلاوت قرآن، طهارت و وضو داشته باشد؛ اگر چه سفارش شده است كه در همه حال، طاهر بوده، وضو داشته باشيد؛ هميشه باوضو بودن، براى قلب، نورانيت مى‏آورد.
2.
ابتدا دهان را مسواك كنيد و بعد، آيات قرآن را تلاوت نماييد؛ چون دهان انسان، مجراى بهترين سخنان مى‏شود، پس بايد خوشبو و پاكيزه باشد.
3.
با صوت زيبا و دلنشين و به صورت ترتيل، قرآن را تلاوت كنيد. خواندن قرآن مجيد به صوت زيبا، غير از خواندن با آواز است؛ اگر چه متأسفانه امروز، خواندن به آواز، ترويج داده مى‏شود؛ در حالى كه ما در دستورات دينى چنين سفارشى نداريم؛ بلكه خواندن به روش ترتيل، سفارش شده است.
4.
قرآن را با صوت محزون و اندوهگين تلاوت كنيد. امام على عليه‏السلام در نهج البلاغه مى‏فرمايد: «و اما الليل فصافون اقدامهم تالين لاجزاء القرآن و يستثيرون به دواء دائهم»
5.
در حال تلاوت، با ادب و آرامش و رو به قبله باشيد.
6.
از روى قرآن مجيد تلاوت كرده، به آن نگاه كنيد؛ حتى اگر آيات را از حفظ هم مى‏دانيد، خواندن از روى قرآن و نگاه در آن، ثواب بيشترى دارد.
7.
قبل از شروع به تلاوت قرآن، استعاذه كنيد؛ يعنى «اعوذ بالله من الشيطان الرجيم» بگوييد؛ «فاذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشيطان الرجيم».
8.
بعد از استعاذه، «بسم الله الرحمن الرحيم» بگوييد.
9.
به هنگام تلاوت قرآن، به چيز ديگرى فكر نكنيد و متوجه آيات باشيد.
10.
تدبر در آيات قرآن داشته باشيد كه در اين صورت، از انوار، هدايت‏ها، حقايق و معارف، بهره‏مند خواهيد شد.
11.
يكى ديگر از آداب قرائت قرآن، تطبيق آيات با حال خويش است و اين كه در هر آيه از آياتى كه تلاوت مى‏كنيد، مفهوم آن را با خود منطبق كنيد و نقصان و كاستى خويش را بدان مرتفع سازيد.
12.
هنگام تلاوت به اين توجه داشته باشيد كه كلام حضرت حق است و عظمت آن، چنان است كه اگر بر كوه‏ها نازل مى‏شد، كوه‏ها متلاشى مى‏شد؛ «لو انزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعاً متصدعاً من خشية الله».5 توجه به عظمت قرآن مجيد، موجب نورانيت دل و حيات باطنى مى‏شود.
13.
تلاوت قرآن مجيد را در سحرگاهان و شامگاهان به طور منظم انجام دهيد. اگر وقتى چون اواخر شب و ما بين الطلوعين، بعد از فريضه صبح را براى اين كار اختصاص دهيد خيلى بهتر است.
14.
روزانه حداقل 50 آيه از آيات قرآن را تلاوت كنيد.
15.
تلاوت قرآن را براى خويش به صورت عادت درآوريد «كسى كه خود را به قرائت آيات و اسماى الهى عادت دهد، كم‏كم قلب او صورت ذكرى و آيه‏اى به خود مى‏گيرد و باطن ذات او، محقق به ذكرالله، اسم‏الله و آيةالله مى‏شود».
16.
قرائت بدون فهم هم تأثيرگذار است و باعث دورى از وسوسه شيطان مى‏شود؛ پس به بهانه عدم فهم آيات، نبايد تلاوت قرآن را رها كرد. امام خمينى مى‏فرمايد: «فرزندم! تصور نكن قرائت بدون معرفت، اثرى ندارد كه اين، وسوسه شيطان است. اين كتاب، از طرف محبوب است براى تو و براى همه و نامه محبوب، محبوب است؛ اگر چه عاشق و محب، مفاد آن را نداند و با اين انگيزه، حب محبوب كه كمال مطلوب است، به سراغت آيد و شايد كه دست گيرد».
17.
تلاش كنيد تا با اخلاص، به تلاوت قرآن بپردازيد.
18.
براى رسيدن به فهم و معرفت درست از آيات قرآن مجيد، علاوه بر موارد فوق، بايستى موانع انس با قرآن را از ميان برداشت كه عبارتند از خودبينى، دوستى دنيا، گناه و رذايل اخلاقى، وسوسه ‏هاى شيطانى، هواهاى نفسانى و...

انس و ارتباط با کتاب الهی، از جهات مختلفی قابل توجه است و بُعد معرفتی قرآن، از مهم‌ترین این جهات محسوب می‌شود.

از آنجا که قرآن کریم کلام خدا و پیام آسمانی است و سخن پروردگار و تجلی کمال مطلق محسوب می‌شود، دارای گیرایی و جذابیت ویژه ای است و تشنگان حقیقت می‌توانند از آن

یکی از جنبه های انس، با قرآن جنبه هدایتی آن است. قرآن سراسر نور و سرور است، به طالب آن نورانیت می‌بخشد و انسان را به استوارترین راه و مقصد هدایت می‌کند. اهل قرآن نورانیت آیات الهی را درک می‌کنند و پیام آن را با شوق و بصیرت به جان می‌خرند. کتاب خدا شالوده مکتب اسلام است که جهان بینی توحیدی و ایدئولوژی آن را تبیین می‌کند و بهترین اسباب هدایت را در اختیار انسان می‌گذارد.

بنابراین، آنکه طالب هدایت و رستگاری است، باید، به این «حبل‌المتین» الهی چنگ بزند و با آن مأنوس شود. زیرا لازمه فهم و عمل به دستورات قرآنی یادگیری و تلاوت مستمر آن است تا آیات الهی در جان آدمی نفوذ کند و زمینه پذیرش حق فراهم آید.

بُعد دیگرقرآن خواندن و آموزش، قرآن یکی از اعمال با فضیلتی است که در احکام عبادی اسلام جایگاه ویژه ای دارد.

بزرگان دین، ارتباط با قرآن و تلاوت آن را، در هر شبانه روز، سفارش کرده‌اند و آثار و ثواب بسیاری برای این کار وعده داده‌اند. این پاداش در عیدها و مناسبت‌ها، به ویژه ماه مبارک رمضان، دو چندان می‌شود، به گونه ای که تلاوت یک آیه از کتاب الهی ثواب ختم قرآن دارد.

آیات و روایات فراوانی، فرد مسلمان را به قرائت قرآن دعوت می‌کند و در مواردی به این امر دستور می‌دهد و تلاوت آیات خدا را جزئی از وظایف مسلمانی قلمداد می‌کند.

تعلیم و تعلّم، استماع، تلاوت مستمر، ترتیل و دقت در فهم قرآن و بالاخره، تدبر در آیات الهی از وظایفی است که تکلیف پیروان حقیقی قرآن را سنگین می‌کند که جز با انس و ارتباط دائمی با این کتاب آسمانی قابل انجام نیست. بنابراین، توجه جدی به قرآن کریم و انس با آن، نه تنها عبادت محسوب می‌شود بلکه از مهم‌ترین وظایف دینی است.

دوری از قرآن و عدم توجه به تلاوت و فهم آن، علاوه بر محرومیت از زلال معارف الهی، مسلمان را از معرفت دینی و بینش اسلامی بیگانه می‌کند و غیرت دینی و نشاط معنوی را از او می‌گیرد.

از سویی مسلمان حق ندارد نسبت به کتاب الهی بی اعتنا باشد و آن را مهجور نماید؛ چرا که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) از این عمل آزرده می‌شوند و از چنین کسی شکوه به ساحت پروردگار می‌آورند؛ و آنکه شاکی‌اش پیامبر رحمت باشد از مؤاخذه الهی در امان نخواهد ماند.

بزرگان دین، ارتباط با قرآن و تلاوت آن را، در هر شبانه روز، سفارش کرده‌اند و آثار و ثواب بسیاری برای این کار وعده داده‌اند. این پاداش در عیدها و مناسبت‌ها، به ویژه ماه مبارک رمضان، دو چندان می‌شود، به گونه ای که تلاوت یک آیه از کتاب الهی ثواب ختم قرآن دارد.

متأسفانه خیلی‌ها نمی‌توانند قرآن را درست بخوانند یا اینکه درست می‌خوانند اما معنای آن را نمی‌دانند. بسیاری از آن‌هایی را هم که می‌دانند در آن تدبر نمی‌کنند، اهل تدبر نیز کمتر عبرت می‌گیرند و از همه مهم‌تر، به دستورات نورانی‌اش عنایت چندانی ندارند. امروزه برخورد ما با قرآن، اغلب، تشریفاتی است و محدود به مسائلی همچون:سوگند، مهریه، تجوید، حفظ صوری و صوت و لحن بوده و هدف اصلی از این برنامه‌ها که تدبر و انس با آیات الهی است، چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد.

انس با قرآن اندیشه را الهی می‌کند و روح آدمی را معنویت می‌بخشد. قرآن نور است و جامعه را از تاریکی‌ها به نور رهنمون می‌شود. باید مراقب باشیم که دستورات قرآن را مو به مو بکار گیریم و به نسخه های کتاب هدایت عمل کنیم تا اینکه مبادا دیگران در عمل به آن از جامعه اسلامی سبقت بگیرند! مولای متقیان، حضرت علی (علیه السلام)، نسبت به چنین خطری هشدار داده‌اند: «الله الله فی القرآن لایسبقنّکم الی العمل به غیرکم؛ پناه بر خدا، که دیگران در عمل کردن به قرآن از شما پیشی گیرند!». (تهذیب، ج ۹، ص ۱۷۶)

بیایید، کاری کنیم تا پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) از کوتاهی ما نسبت به قرآن شکایت نکند و ما را به پای محاکمه نکشاند! از این که قرآن کریم به دست ما مهجور شود و از صحنه زندگی خارج گردد بترسیم! وگرنه، ناله رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) در مظلومیت کتاب خدا همواره بلند است، «و قال رسول یا ربّ انّ قومی اتّخذوا هذا القرآن مهجورا؛ و پیامبر (صلی الله علیه وآله)می‌گوید:پروردگارا، قوم من این قرآن را متروک گذاشتند».سوره فرقان، آیه ۳۰

حق تلاوت قرآن زمانی رعایت می‌شود که حالات ذکر شده درآیات در دل او پدید آید و به دستورات آن عمل شود وگرنه چرخاندن زبان برای ادای حروف کار آسانی است نسبت به وظایفی که عقل و دل دارند.

همه ما قرآن را می شناسیم و بار ها و بارها این را شنیده ایم که قرآن کاملترین کتاب آسمانی و برنامه هدایت بشر است . شنیده ایم که خواندن قرآن برکات زیادی از نظر دنیوی و اخروی دارد .

اما رابطه ما با کتابی که این همه وصفش را شنیده ایم چگونه است ؟ بسیاری از ما کاملا با آن غریبه ایم و هیچ وقت درست و حسابی نگاهی به آن نینداخته ایم و شاید تنها همتمان خواندن چند سوره کوتاه از جزء 30 قرآن و دلخوش شدن به همان باشد.

و بعضی از ما هم به طمع ثواب مکرر قرآن را روخوانی می کنیم و با عجله هر چه تمامتر در صدد به پایان رساندن یک ختم و آغاز ختم بعدی هستیم ؛ حالا یا به نیت نذر و یا ثواب بردن. البته این کار بدی نیست چرا که نگاه کردن به قرآن هم عبادت شمرده شده اما می خواهیم بگوییم شأن قرآن بالاتر از این حرف هاست و شایسته نیست که با وجود این گنج لایزال ما در حالت گدایی بمانیم .

بسیاری از ما هم کوشیده یک رابطه عمیقی با قرآن بر قرار کنیم اما علی رغم تلاش خود موفق نبوده ایم . که علل زیادی می تواند باعث این عدم موفقیت باشد که از آن جمله می توان به گناهان اشاره کرد .

البته در زمان تلاوت آیات رحمت و آمرزش هم باید خائف و ترسان بود؛ چرا که خداوند رحمان هست ولی نه برای هر کسی.خدای متعال بخشنده است و خودش هم در آیات بسیار زیادی بر آن تاکید فرموده است مانند وَ اِنِّی لَغَفَّارٌ امّا این آمرزش را مشروط به توبه، عدم بازگشت به سوی گناه، ایمان خالص و حقیقی و عمل صالح نموده است

که خلاصی از آن ها زمانی را می طلبد که در این زمان نباید ترک قرآن کرد چرا که ایجاد رابطه عمیق با قرآن خود یعنی رفتن قسمت اعظم راه ، اما چه کنیم که با قرآن دوست شویم .

راهی که روایات و علمای بزرگ پیشنهاد می کنند این است که باید در تعامل با قرآن انعطاف پذیر بود تا قرآن به درون ما راه یابد به این صورت که :

وقتی که قاری آیات وعده و بشارت را می‌خواند چنان به حالت وجد و سرور در می‌آید که گویی می‌خواهد پرواز کند.

زمانی که آیات وعید را قرائت می‌کند چنان بیمناک شده و حالت هراس و وحشت را پیدا می‌کند که گویی مرگش فرا رسیده و او را عذاب می‌کنند .

درحالات سفر امام رضا (علیه السّلام) به خراسان آمده است که:

شب‌ها در بسترش بسیار قرآن می‌خواند و هرگاه به آیه‌ای که درباره‌ی بهشت یا آتش بود می‌رسید میگریست و بهشت را از خدا مسألت می‌کرد و از آتش به او پناه می‌برد.

هنگامی‌که آیات مربوط به اسماء و صفات پروردگار را تلاوت می‌کند سر تعظیم دربرابر جلال پروردگارش فرو می‌آورد .موقعی که آیات، عظمت خلقت و نعمت‌ها را می‌خواند حالت شکرگزاری در او ایجاد می‌شود.

و زمان قرائت آیات مربوط به ناسپاسی و کفران نعمت و اذیت و آزار پیامبران و اولیاءخدا، دلش شکسته شده و حتی به جای کافران و منافقان خجالت می‌کشد.

البته در زمان تلاوت آیات رحمت و آمرزش هم باید خائف و ترسان بود؛ چرا که خداوند رحمان هست ولی نه برای هر کسی.خدای متعال بخشنده است و خودش هم در آیات بسیار زیادی بر آن تاکید فرموده است مانند وَ اِنِّی لَغَفَّارٌ امّا این آمرزش را مشروط به توبه، عدم بازگشت به سوی گناه، ایمان خالص و حقیقی و عمل صالح نموده است:

لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدی ؛ من کسانی را که توبه کنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند و سپس هدایت شوند می‌آمرزم.

ـ پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) به ابن مسعود فرمود: برایم قرآن بخوان و او هم طبق دستور شروع کرد به خواندن سوره‌ی نساء تابه این آیه‌ی مبارکه رسیدکهفَکَیفَ اِذَا جِئنَامِنْ کُلِّ اُمَّةِ بِشَهیدٍ وَ جِئْنَا بِکَ عَلی هوُلاءِ شَهیداً ؛ حال آن‌ها چگونه خواهد بود در روزی که برای هر امتی، گواهی بر اعمالشان را می‌طلبیم و تو را گواه این‌ها قرار می‌دهیم ؟

پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) که تصوّر آن حالت تمامی قلب مبارکش را فرا گرفته بود.

فرمود: ابن مسعود بس است و بعد گریه‌ی زیادی کردند.

 

ـ قاری یا شنونده‌ی آیات وعید مانند:

إنّی اَخَافُ اِنْ عَصَیتُ رَبِّی عَذَابَ یوْمٍ عَظیم ؛ اگر پروردگارم را نافرمانی کنم،ازعذاب آن روز بزرگ می‌ترسم.

اگر چنین آیاتی را تلاوت کرد و هراس وجودش را برداشت حتی مثل بعضی از اولیاء خداوند مدهوش شد و یا جان به جان آفرین تسلیم نمود این شخص ناقل آیات نیست بلکه خائف است ولی اگر تأثیر خاصی بر او نداشت فقط ناقل آیات می‌باشد.

و همچنین است که وقتی آیات مربوط به توکّل، صبر، تواضع ، حُسن خلق، گذشت و ایثار، انصاف، عدالت، محبّت، وحدت و... را می‌خواند همان حالت مثبت را درخود احساس کند و بدی‌ها را ازخود دورنماید.

پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) می‌فرمایند:

قرآن بخوانید مادامی‌که دل‌های شما به هم نزدیک و پوست‌های شما برای آن نرم شود و هرگاه دچار اختلاف شدید آن را نخوانده‌اید

در حالات یکی از قاریان قرآن آمده است که قرآن را نزد استادش می‌خواند خواست آن را تکرار کند که استاد فرمود:خواندن قرآن را در نزد من کاری برای خود قرار داده‌ای ؟برو و آن را نزد خداوند بخوان و نگاه کن که چه اوامر و نواهی دارد و اوامر را به کاربسته و نواهی را ترک کن

و در برخی روایات آمده است که:هرگاه دچار اختلاف شدید ازخواندن آن باز ایستید.

حق تلاوت قرآن زمانی رعایت می‌شود که حالات ذکر شده درآیات در دل او پدید آید و به دستورات آن عمل شود وگرنه چرخاندن زبان برای ادای حروف کار آسانی است نسبت به وظایفی که عقل و دل دارند              

هنگام تلاوت قرآن وظیفه‌ی زبان اداکردن حروف به طورصحیح و یا ترتیل است.وظیفه‌ی عقل تفسیر معانی و وظیفه‌ی دل پند گرفتن و اثر پذیرفتن از طریق اجرای اوامر و نواهی الهی است.

در حالات یکی از قاریان قرآن آمده است که قرآن را نزد استادش می‌خواند خواست آن را تکرار کند که استاد فرمود:خواندن قرآن را در نزد من کاری برای خود قرار داده‌ای ؟برو و آن را نزد خداوند بخوان و نگاه کن که چه اوامر و نواهی دارد و اوامر را به کاربسته و نواهی را ترک کن.

قاری یا حافظ قرآن بودن ملاک نیست، تأثیر پذیری و اجرای دستورات مهم و ملاک است.

عربی بادیه نشین درخواست آموزش قرآن نمود، پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) یکی از صحابه رامأمور این کار کرد.

صحابی سوره زلزال رابه او آموزش می‌داد که به این آیه‌ی معروف رسید.

فَمَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یرَهُ * وَ مَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یرَهُ؛هرکس به اندازه‌ی سنگینی ذرّه‌ای کارخیر انجام دهد (پاداش) آن را می‌بیند و هرکس به اندازه‌ی سنگینی ذره‌ای کار بد انجام دهد (جزای) آن را می‌بیند.

عرب بادیه نشین گفت مرا بس است و به خانه‌اش برگشت.

صحابی وقتی حال او را گزارش داد ، پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمود:آن مرد فقیه و آگاه بازگشت.

امیرالمؤمنین (علیه السّلام) دربیان یکی از ویژگی‌های اهل تقوی (درهمین خطبه‌ی‌مورد بحث) می‌فرمایند:

«... فَاذا مَرُّوا بآیةً فیهَا تَشْویقٌ رَکَنُوا اِلَیها طَمَعاً ، وَ تَطَلَعَّعَتْ نُفُوسُهُمْ اِلَیها شَوْقاً ،وَ ظَنُّوا اَنَّهَا نُصْبَ اَعْینِهِمْ .وَ اِذَا مَّرُو بآیةٍ فِیهَا تَخْوِیفٌ اَصْغَوْا اِلَیهَا مَسَامِعَ قُلُوبِهِمْ وَ ظَنُّوا اَنَّ زَفِیرَ جَهَنَّمَ وَ شَهِیقَهَافِی اُصُولِ آذَانِهِمْ...» ؛

پرهیزکاران درهنگام شب ایستاده ومشغول نمازند .قرآن را جزء جزء و با تفکّر و اندیشه می‌خوانند و با قرآن جان خود را محزون و داروی درد خود را می‌یابند.وقتی به آیه‌ای برسند که درآن تشویقی است، باشوق و طمع بهشت به آن روی می‌آورند و با جان پرشوق در آن خیره شوند، وگمان می‌برند که نعمت‌های بهشت برابر دیدگانشان قرار دارد.

و هرگاه به آیه‌ای می‌رسندکه ترس ازخدا درآن باشد، گوش دل به آن می‌سپارند و گویا صدای برهم خوردن شعله‌های آتش ، درگوششان طنین افکن است.

پس قامت به شکل رکوع خم کرده ، پیشانی و دست و پا برخاک مالیده و از خداوند آزادی خود را از آتش جهّنم می‌طلبند.

اشتباهات فاحش ماوقت گذاشتن برای کتاب قصه و طنز امّا بی توجهی به قرآن  دقت درمسائل ریاضی ، فیزیک ، شیمی و آن‌ را درحافظه قرار دادن امّا فراموشی آیات قرآن.مفید دانست آموزش زبان های مختلف ، مدیتیشن،و ... و بی فایده دانستن آموزش قرآن و علوم مربوط به آن.اخذ مدرک لیسانس و فوق لیسانس و دکتری امّا روخوانی صحیح قرآن را بلد نبودن، قبیح نیست؟فاصله‌ی خود را با این کتاب که حاوی درمان همه‌ی دردها ، قانون انسان سازی، جامعه سازی، روشن کننده‌ی ضمیر آدمی است، کم کنیم تا از بهترین موهبت‌های دنیا وآخرت بهره‌مند شویم.امام صادق (علیه السّلام) می‌فرمایند:

این قرآن ، راهنمای هدایت و چراغ شب تاریک است، پس صاحب نظرچشم بصیرت خودرا درآن جولان دهند و نظر باطنی خود را برای استفاده از نور بگشاید ؛ زیرا که تفکّر، زندگی و حیات دل ‌بینا است.چنان‌چه درظلمات از نور استعانت می‌کنند در ظلالت و گمراهی به نور هدایت قرآن باید هدایت جست.

منابع:

سایت تبیان

مجموعه کتاب های تفسیرنمونه(آیت ا... مکارم شیرازی)

نوشتن دیدگاه





تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید